الرفع و التكميل في الجرح و التعديل
1398/7/3
الرفع و التكميل في الجرح و التعديل
«الرفع و التكميل في الجرح و التعديل»، تألیف محمد عبدالحی لکنوی هندی (م1304ق) از جمله منابعی است که اصطلاح حدیثی جرح و تعدیل از دیدگاه اهل سنت مورد بررسی قرار گرفته که با تحقیق و تعلیق عبدالفتاح ابوغُدّه (م1417ق) منتشر شده است.
معرفی کتاب
 
«الرفع و التكميل في الجرح و التعديل»، تألیف محمد عبدالحی لکنوی هندی (م1304ق) از جمله منابعی است که اصطلاح حدیثی جرح و تعدیل از دیدگاه اهل سنت مورد بررسی قرار گرفته که با تحقیق و تعلیق عبدالفتاح ابوغُدّه (م1417ق) منتشر شده است.

ساختار

کتاب مشتمل بر مقدمه‌های محقق و مؤلف، چهار مرصد و 25 ایقاظ است.

نویسنده در هر موضوع پس از طرح بحث و شقوق آن با استناد به منابع به دیدگاه علمای مذهب خود اشاره کرده و موضوع را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داده است.

محتوا

محقق اثر در مقدمه بر چاپ ششم کتاب، این اثر را در موضوع خود اولین دانسته است. همچنین این اثر بر تحریر و تفحص و دقت نویسنده دلالت دارد. ایشان می‌گوید: پدرش بر این کتاب مطالب و پاورقی‌های نوشته که امکان انتشار به‌صورت کتاب مستقلی داشته و نویسنده بر آن مطالبی را افزوده است.

ابوغُدّه در مقدمه چاپ سوم کتاب می‌گوید افزون بر150 صفحه - یعنی بیش از نصف کتاب- تعلیقه بر کتاب افزوده است. برخی از این پاورقی‌ها به لحاظ اندازه و بحث و کامل بودن مانند مقاله کوچک مستقلی است.

وی معتقد است که این کتاب با مباحث و قواعدی که نویسنده گردآورده و با تعلیقات قدیم و جدیدش منبع کاملی درباره مباحث علم جرح و تعدیل و قواعد آن است.

او بر چاپ دوم کتاب، یکی از مقالات تاج‌الدین سبکی با عنوان «قاعدة في الجرح و التعديل و قاعدة في المورخين» را افزوده که تتمه‌ای بر برخی مباحث کتاب بوده است.

 بر چاپ سوم کتاب نیز مقاله جدیدی با عنوان «المتكلمون في الرجال» نوشته حافظ سخاوی و رساله دیگری را با عنوان «ذکر من يعتمد قوله في الجرح و التعدیل»، نوشته ذهبی با تعلیقات مختصری افزوده است.

محقق همچنین بهتر دانسته که برخی اضافات و استداراکات که امکان ذکر آن در برخی از صفحات کتاب بوده را با عنوان «استدراک» در آخر کتاب بیاورد. او کلمه یا جمله‌‌ای که قصد توضیح یا تکمیل آن را داشته را با علامت * مشخص نموده است. در استدراک آخر کتاب نیز در کنار استدراک، عدد صفحه و سطر مرتبط با آن را ذکر کرده است.

وی علاوه بر شماره‌گذاری ایقاظات کتاب، برای آنکه خواننده با ذهنیت آماده‌تری به موضوع ورود کند، با عبارتی مضمون و محتوای هر ایقاظ را ذکر کرده است.

بسیاری از تعلیقات چاپ دوم، از کتاب « أنهاء السكن الی من يطالع أعلاء السنن»، نوشته شیخ ظفر احمد عثمانی تهانوی نقل شده است. این کتاب مقدمه‌ای بر کتاب «أعلاء السنن» است که تهانوی آن را در بیست جزء به زبان عربی تألیف کرده است. او در کتاب «أنهاء السكن» مطالب زیادی را از «الرفع و التكميل» استفاده کرده و با افزودن مطالبی از علم حدیث سبب تقویت آن مطالب شده است؛ لذا در کتابش بخش مهمی از مباحث جرح و تعدیل را که در کتب اصطلاحات و رجال ذکر شده را به مباحث ارزشمند علم حدیث افزوده است. ابوغده نام «أنهاء السكن» را با اجازه صاحبش به «قواعد في علوم الحديث» تغییر داده است.

نویسنده همانند بسیاری از آثارش در پاورقی‌های کتاب شرح‌حال بسیاری از علمایی که در کتاب نامشان را برده با ذکر «منه» آورده است. ناشر نیز در خاتمه هر تعلیقه نویسنده برای آنکه مشخص شود از قلم اوست «منه» را باقی گذاشته است.

محقق اثر منابع نصوصی را که لکنوی گردآوری کرده را به مصادرش – اگر مطبوع باشد- ارجاع داده است. وی نصوص را با مصادر مقابله کرده تا در صورت تحریف یا مغایرت مهم به آن تذکر دهد. در بسیاری از مواضع کتاب نیز تعلیقه‌هایی برای تکمیل منظور نویسنده نوشته است.

وی در بخش دیگری از مقدمات کتاب، شرح‌حال نویسنده و اشتیاقش به علم و تحصیل را از آثارش گردآورده و نیز برخی از آثارش را به تفکیک علوم نام برده است. پس‌از آن شرح‌حال دیگری را نیز در صفحه 34 ارائه کرده است.

نویسنده در اولین مرصد کتاب در رابطه با موضوع جرح و تعدیل سه ایقاظ را مطرح کرده است.

وضعیت کتاب

در انتهای کتاب، فهارس آیات، احادیث، کتب و نویسندگانشان، اعلام، مصادر، مطالب و استدراکات ذکر شده است.

صفحات کتاب به دو بخش صدر و ذیل تقسیم شده که در صدر مباحث نویسنده و در ذیل تعلیقات محقق اثر ارائه شده است؛ اگرچه متن با قلم درشت‌تر چاپ شده، اما تعلیقات محقق مفصل‌تر از متن بوده و بر آن سیطره دارد.

(ویکی نور)