کودتای ترکیه؛ واقعی یا ساختگی؟
1396/6/6
آتش کودتا
کودتای ترکیه؛ واقعی یا ساختگی؟
پس از خاموش شدن آتش کودتای اخیر ترکیه و بازداشت کودتاچیان عده ای از تحلیل گران این واقعه را صوری دانسته و گفته اند که این کودتا نقشه ی دولت اردوغان برای سرکوب مخالفان و تحکیم قدرت خود در سپهر سیاستی ترکیه بوده است.
سید محمد موسوی
پس از خاموش شدن آتش کودتای اخیر ترکیه و بازداشت کودتاچیان عده ای از تحلیل گران این واقعه را صوری دانسته و گفته اند که این کودتا نقشه ی دولت اردوغان برای سرکوب مخالفان و تحکیم قدرت خود در سپهر سیاستی ترکیه بوده است. این عده معتقدند که این کودتا تنها یک تئاتر سخت و سنگین و پر هزینه از سوی اردوغان بوده است تا با استفاده از شرایط بحرانی ایجاد شده دست به تضعیف و سرکوب مخالفان خود در ارتش زده و امکان کودتاهای جدی‌ای که می‌توانست در آینده گریبانگیر او شود را از بین ببرد. این طیف اصلی‌ترین موید این نظریه را فراهم شدن امکان قدرت نمایی بیشتر برای اردوغان به عنوان یک رهبر وحدت بخش و بسیج گر اقشار مختلف مردم می ‌دانند و معتقدند که درخشانتر شدن چهره ی اردوغان در این مساله به عنوان یک قهرمان ملی نشان داده می شود. بنابراین اردوغان با انجام این کار بدنبال دو هدف بوده است. یکی سرکوب مخالفان و دیگری افزایش قدرت و محبوبیت خود در بین مردم و گروه های سیاسی. او با این کار توانسته است به اشتباهات عدیده خود در عرصه سیاست داخلی و خارجی ترکیه سرپوش نهاده و همه را متوجه مسایل داخلی ترکیه کرده و با این عمل اذهان را از مشکلاتی که دولتش برای ترکیه ایجاد کرده است دور نماید و آن ها را متوجه این مطلب کند که اگر او نباشد ترکیه دچار مشکلات و معضلات عدیده ای در حوزه ی امنیت ملی خواهد شد.
اما به نظر می رسد این تمام ماجرا نیست و افرادی که معتقد به این فرضیه هستند دچار نوعی توهم توطئه شده و همه چیز را با عینک بدبینی می نگرند. هر چند این کودتا با موفقیت به پایان نرسیده است اما این دلیلی بر ساختگی بودن این ماجرا نیست بلکه عدم موفقیت کودتاچیان به دلیل عکس العمل سریع اردوغان و دعوت از مردم برای حضور در خیابان ها و مخالفت با نظامیان بوده است. به نظر می رسد اگر به چند نکته دقت شود بهتر می توان ماهیت این کودتا را درک کرد:
۱: این اولین کودتا در تاریخ ترکیه نبوده است، بلکه این کشور در طول ۶۰ سال اخیر پنج کودتا را تجربه کرده است. که همگی(به جزء مورد اخیر) با موفقیت به پایان رسیده است. این کودتاها به ترتیب در سال های ۱۹۶۰ ، ۱۹۷۱ ، ۱۹۸۰ و ۱۹۹۷ و ۲۰۱۵ به وقوع پیوسته است. بنابراین سپهر سیاسی ترکیه با پدیده ی کودتا و کودتاچیان ناآشنا نیست و نظامیان همواره بخشی از چهارچوب قدرت در این کشور بوده اند.
۲: این کودتا پس از آن رخ داد که در هفته های گذشته برای اولین بار عملیات امنیتی بر علیه افرادی از شاخه ی نظامی جریان گولن(یکی از مهمترین مخالف اردوغان) انجام گرفت. در دو سال گذشته هیچ هفته‌ای بدون عملیات علیه نیروهای این جریان در ساختار قضایی و اطلاعاتی ترکیه وجود نداشته است و صدها نفر به جرم همکاری با جریانی زیرزمینی در درون دولت دستگیر شده بودند. اما برای نخستین بار در هفته ی گذشته تعدادی از افسران ارتش تحت بازداشت قرار گرفتند. جریان گولن در ارتش در شکل یک هسته ی مخفیانه با نام “کمیته ی صلح در جهان” در حال مدیریت اوضاع بود اما به دلیل پایین بودن درجات نظامی اکثر اعضای این جریان، این کمیته نتوانسته است کودتا را با موفقیت به پایان برساند.
۳: این کودتا هزینه های بسیاری را بر ترکیه تحمیل کرده است. کودتایی که در آن بالگرد و هواپیمای اف ۱۶ پایین انداخته می‌شود و هواپیماها بر فراز ۱۰۰ متری شهر عبور می‌کند و چندین تن کشته و زخمی می شوند و ساختمان های مهمی نظیر ساختمان مجلس مورد هدف قرار می گیرد، چطور می تواند ساختگی باشد. علاوه بر این ، می بایست هزینه های ناشی از حس ناامنی در بین توریست های خارجی را نیز افزود، مسأله ای که باعث کاهش مسافرت به ترکیه و در نتیجه کاهش درآمد این کشور از طریق گردشگران خارجی می شود.
۴: درست است کودتا، برعکس کودتاهای گذشته شکست خورده است، اما این مسأله را نباید ناشی از ساختگی و صوری بودن آن دانست. در واقع علت شکست کودتا عقب ننشستن اردوغان و دولت وی بوده است. علاوه بر این، شگرد امنیتی بسیار مهمی که دولت برای کنترل بحران در نظر گرفت این بود که مردم را به خیابان‌ها فراخواند و هوادران حزب عدالت و توسعه فورا به خیابان‌ها آمدند و کودتاچیان دو راه داشتند: یا این که به سمت مردم شلیک کنند یا این که به کودتا پایان دهند و آن ها راه دوم را انتخاب کردند.
۵: این کودتا در پی چندین سال حکمرانی رجب طیب اردوغان و فعالیت های وی در راستای کاستن از قدرت و نفوذ نظامیان در سیاست رخ داده است. در طی این مدت اردوغان و حزب عدالت و توسعه از هر فرصتی برای تصفیه و کنار گذاشتن نظامیان رده بالا و ژنرال های مخالف خود در ارتش استفاده کرده اند. بنابراین نظامیان همواره از شخص اردوغان و دولت وی دل پری داشته و به دنبال فرصتی برای گرفتن انتقام از وی بوده اند. اردوغان سعی کرد تا با وارد کردن آن ها به مناطق کردنشین و دخالت در تحولات سوریه(از طریق آموزش مخالفان و …) آن ها را سرگرم کند، اما این برای نظامیان کافی نبوده و آن ها به دنبال چیز دیگری بوده اند.
بنابراین این کودتا نمی تواند ساختگی و برنامه ای از پیش تعیین شده توسط دولت اردوغان باشد، زیراعلاوه بر دلایلی که گفته شده ونیز از این نظر که مضرات این مسأله بر فواید آن می چربید و از رهگذر این کودتا ممکن بود ترکیه به ورطه ی ناامنی و بی ثباتی کشیده شود و فضا برای حضور و نفوذ گروه های تروریستی در این کشور فراهم شود، به هیچ وجه دولت این کشور چنین خطری را به ازای فواید ناچیزش به جان نمی خرید و ترکیه را به لبه ی پرتگاه نمی برد.

منبع :وب سایت نشریه تبیان سنندج